Onthulling informatiebord Kamp Amersfoort

11 november 2012

P1100241.JPG

`

Toespraak Jaap Haije


Beste aanwezigen.

Ik sta hier met gepaste bescheidenheid als kleinzoon van Ab Menist en ik zie

dat ook andere kleinkinderen aanwezig zijn.

Familie van de mannen van het MLL front, de illegale voortzetting van de

vooroorlogse RSAP.

Allemaal welkom!

Daar sta je dan, op zo’n plek in het bos, een ander bos dan we eerst dachten,

(Jannetjesdal, Leusderheide) de vogels fluiten, sommige bomen zijn

misschien nog wel stille getuigen van wat er in het voorjaar van 1942 is

gebeurd.

Het is aan de hardnekkige zoektocht van de medewerkers van het Voormalig

Kamp Amersfoort te danken dat we juist op déze plek staan,

de plek waar in de vroegte van maandag 13 april 1942 de schoten vielen van

het SS Sonderkommando, dat geloof ik speciaal uit Amsterdam was

aangerukt.

Op deze plek dus stierven in die vroege ochtend 7 mannen, die zich

principieel hadden verzet tegen de bezetter en zijn nationaal-socialistische

trawanten.

Ze deden dat niet uit nationalistische motieven. Géén trouw aan Koningshuis

of Vaderland maar overtuigde steun aan de Marxistische Klassenstrijd der

proletariërs.

In gewoon Nederlands: Weg met de fascisten, de kapitalisten en de

stalinisten!

Weg ook met het militarisme, laat u niet misbruiken door kapitalisten en

nationalisten om tegen elkaar de wapens op te nemen, weigert dienst, leve

het internationale socialisme, proletariërs aller landen verenigt u.

Het is vandaag 11/11, voor de meesten St Maarten, maar 11 november 1918

was de dag van de wapenstilstand na de eerste wereldoorlog. Niet zo’n

wonder dat het massale verlies aan jonge mensenlevens leidde tot overtuigd

antimilitarisme.

Natuurlijk -en dat weten we allemaal- was Henk Sneevliet de visionair, de

theoreticus, de redenaar.

Maar ik wil wat aandacht besteden aan mijn grootvader.

Ab Menist oftewel Maurik van Appenstein, Ab de Roode of Arie Johannes

Komen –de pseudoniemen die ik aantrof- was de doener, de organisator, de

pragmaticus.

Hij zette samen met de anderen de boel op poten.

Henk Sneevliet bepaalde de koers, het principe, de theoretische basis.

Het is soms moeilijk als na-oorlogs kind de typerende kenmerken van de

socialistische stromingen uit elkaar te houden.

Maar ook de mensen die het onvervalste Stalinisme meemaakten begrijpen

soms niet, dat het MLL front een ander soort socialistische maatschappij

voorstond dan zij aan den lijve ondervonden.

Zo toonden mijn gewaardeerde Tsjechische schoonouders zich verontrust

toen ik ooit iets van deze geschiedenis aan ze vertelde: O jee, ik was toch

géén communist hè!

Als je kennis neemt van de biografie van Ab Menist, zoals die op

voortreffelijke wijze door Dick de Winter en daarvóór door Jacques Kleverlaan

is geschreven dan sta je hier en bij het monument dus in gepaste

bescheidenheid.

Heb ik zèlf principes waarvoor ik bereid zou zijn te sterven op 46 jarige

leeftijd? Zou ik zèlf in staat zijn de rust en de overtuiging op te brengen van

mijn grootvader?

Ik denk dat dat niet zo vanzelfsprekend is!

Mijn moeder Ellie Haije-Menist heeft enorme maatschappelijke veranderingen

meegemaakt, maar eigenlijk weinig losgelaten over de meest

indrukwekkende periode in haar leven, de periode waarin zij bijvoorbeeld

eindexamen moest doen op de dag na de fusillade. “Zeg Ellie, er stond

gisteren in de krant dat er een Menist gefusilleerd is, is dat familie van jou? Ja

meneer dat is mijn vader!”

Toen ze eens in een van haar klassen aan de leerlingen iets vertelde over

vroeger reageerde een jongen: O juf, dat had ik ook wel willen meemaken, zo

spannend!

P1100239.JPG

Zij moesten door, en Wij staan hier als dankbare familieleden.

Dankbaar voor de strijd die is gevoerd.

Dankbaar voor de erkenning die de belangen van de werkenden hebben

gekregen. Het bestaan is veel zekerder geworden.

Gek genoeg blijft de klassenstrijd in zekere zin actueel. De historici zullen

het misschien anders zien, maar opnieuw dreigt het belang van de

laagstbetaalden te worden opgeofferd aan het belang van de superrijken en

bonustrekkers!

Het Sneevliet Herdenkingscomité is geen politieke organisatie. Men houdt de

herinnering aan de gevallen strijders in ere uit menselijke en historische

motieven.

Ik wil het Herdenkingscomité en de staf van Voormalig Kamp Amersfoort

bedanken voor het feit, dat we in staat zijn om vandaag de fusilladeplaats

van de mannen van het MLL front te markeren met een bord waarvan ik

hoop, dat het nog lang de voorbijganger zal wijzen op de historische

betekenis van deze plaats!

En dat bord zal ik dan nu onthullen:

Jaap Haije 11 november 2012

 

Toespraak Dick de Winter - 11 november 2012

Beste aanwezigen, mensen van het Nationaal Monument kamp Amersfoort en vrienden van het Sneevliet Herdenkingscomité,

Ik wil Harry Ruijs en zijn medewerkers bedanken voor de ontvangst hier in de receptieruimte van Kamp Amersfoort. En dat niet alleen: ook voor de samenwerking de afgelopen tijd, die uiteindelijk geresulteerd heeft in het informatiebord dat we gaan onthullen.

Vermeld werd altijd dat de executie op de Leusderheide plaatsvond. Er zijn verschillende plaatsen rond kamp Amersfoort waar tijdens de Tweede Wereldoorlog executies hebben plaatsgevonden.

P1100230.JPG

In 2008 zijn we met het comité en met een historische delegatie onder leiding van professor Li Yuzhen hier geweest om de executieplaats te bekijken. Je moest speciaal toestemming hebben om op het militaire terrein te komen. De toenmalige directeur van het kamp ging met ons mee. Het was best nog een eindje rijden met een militaire wagen. Professor Li Yuzhen maakte er gebruik van. Sommigen van ons gingen lopen. Bij een wit kruis op een hoger gelegen duin, we liepen in het Jannetjesdal aan de voet van het duin, hielden we stil. Daar boven was het dus gebeurd! Bart Santen sprak aan de voet van het duin en er werd een minuut stilte in acht genomen om alle gevallenen - Henk Sneevliet, Willem Dolleman, Ab Menist, Cor Gerritsen, Jan Schriefer, Jan Edel, Jan Koeslag en Rein Witteveen - te gedenken. Toen omhoog naar de plek waar de executies hadden plaatsgevonden. De heidestruiken kwamen soms tot aan mijn middel en ik herinner me dat ik de kleine Li Yuzhen stevig moest vastpakken bij het omhoog klimmen anders kwam ze er moeilijk door. In de kom van het duin werd gefilmd. Er werd gesproken en er werden foto's gemaakt.

Drie jaar later, op 7 februari 2011, hoorde ik van Ellen Santen dat kamp Amersfoort nog eens goed had nagegaan waar de executies rond het kamp hadden plaatsgevonden. Jannetjesdal bleek de verkeerde locatie! In 2010 had archiefonderzoek overtuigend aangetoond dat de executie van Henk Sneevliet en de anderen even voorbij de ingang van het kamp, in het bos, had plaatsgevonden. Twee honderd meter achter de schietbaan van kamp Amersfoort.

Met gegevens uit het toen verkregen archief van rechercheur Roel Wolthuis kon met zekerheid de exacte plaats worden vastgesteld. Niet het verafgelegen  Jannetjesdal dus! Veel dichterbij! Ik weet nog dat ik het in 2008 wel erg ver vond toen ik daar op militair gebied liep, want had Gerrit Kleinveld, die als verzetsman voor de Politieke Opsporingsdenst werkte, me niet lang geleden verteld dat de executie vlakbij de ingang van kamp Amersfoort had plaatsgevonden? Maar ja, denk je dan op zo'n moment, dat zal dan zeker wel niet zo zijn.

Op de plek in het bos achter de schietbaan waren de zeven vermoord. Maar behalve de zeven werd na de bevrijding ook het lichaam van Cor Gerritsen, medelid van de leiding van het MLL-Front, in het tijdelijke graf bij de executieplek aangetroffen. Zijn lichaam moet van de gevangenis in Amsterdam waar ze allemaal eerst gevangen gezeten hadden, naar het graf zijn overgebracht. Dit was ons totnutoe niet bekend. Karl Peter Berg, de kampcommandant die op 5 juli 1945 de plek had moeten aanwijzen en die wist dat Cor Gerritsen zich in Amsterdam van het leven had beroofd, kon niet verklaren waarom Cor Gerritsen ook in het graf lag.  Waarom is Cor Gerritsen niet in Amsterdam begraven/gecremeerd? [hij was zelf bode van de AVVL (Arbeiders Vereeniging Voor Lijkverbranding)].We weten het niet. Misschien was het, heel eenvoudig, gemakkelijker hem maar gelijk daar in Amersfoort te begraven. Anders had dat toch in Amsterdam moeten gebeuren. Maar waarom wist kampcommandant Berg daar dan niks van?

Twee weken later nadat ik het van Ellen Santen had gehoord, op 21 februari 2011 - het was bitter koud - stonden we toevallig ook weer met Li Yuzhen, die daar met een aantal Chinese journalisten was, op de plek in het bos achter de schietbaan. Nu op de juiste plek. Directeur Harry Ruijs vertelde toen dat het de bedoeling is daar een eenvoudig monument in de vorm van een steen met een nummer aan te brengen. Het moet geen bedevaartplek worden, zei hij nadrukkelijk. Zo denken wij er ook over. Sneevliet  en de anderen zijn geen heiligen, wel voorbeelden. Ze waren bezield met een sterke overtuiging en voelden als hun socialistische plicht zich tegen tegen de bezetter als uiting van een moorddadig kapitalisme, te verzetten. Als die steen er komt, heb ik toen tegen Harry gezegd, zal ook het comité een financiële bijdrage leveren.

En dat is gebeurd. Ik wil iedereen van het Sneevliet Herdenkingscomité die daar in korte tijd ruimhartig aan bijgedragen heeft, daar op deze plaats nog eens hartelijk voor bedanken.

Het is geen steen, maar een informatiebord geworden. Daar zijn we blij mee. En dat gaat Jaap Haije, familie van politicus, vakbondsman en lid van de leiding van het MLL-Front Ab Menist, dadelijk onthullen.

Daarop staan ook de namen van twee andere leden van het MLL-Front: Johan Roebers en Aaldert IJmkers. Zij zaten ook gevangen in kamp Amersfoort, als gijzelaars. Zij zijn later op 16 oktober 1942 op Woudenbergs grondgebied, iets ten zuiden van de Leusderheide, gefusilleerd en begraven. Een klein monument in het bos draagt hun naam samen met die van tien andere gefusilleerde gevangenen uit kamp Amersfoort en drie uit de gijzelaarskampen Sint-Michielsgestel en Haaren.

Ik sluit af: nogmaals dank Harry Ruijs, en met jou alle medewerkers van Kamp Amersfoort.

 

Dick de Winter, voorzitter van het Sneevliet Herdenkingscomité.                     

Amersfoort, 11 november 2012

 

 

 

Gedicht Theo Hartogs

 

Buig nooit

 

Een zonnestraal verwarmt de plek

Een vogel fluit

En begroet de bezoekers

De stilte van het bos, gepast doorbroken

Verdriet vertolkend

Harten geraakt, een traan rolt

Verdriet verandert, wordt woede

Zet zich om  in verbondenheid

Verandert In strijdbaarheid

De geest van de doden

Vermengd met optimisme

Laat ons voelen

Dat een offer, wat verdriet geeft

Nieuw verzet baart

Drang naar vrijheid

Waarvoor zij hun leven gaven

In iedere actie nu, in ieder vlammend betoog

Klinkt de oproep van deze mannen

Buig nooit voor je onderdrukker

 

Amersfoort, 11 november 2012

P1100240.JPG

Bijeenkomst Westerveld 15 april 2012

Ieder jaar organiseert het Sneevliet Herdenkingscomité op of omstreeks 13 april een herdenkingsbijeenkomst op 'WESTERVELD'. Dit jaar vond de herdenking plaats op zondag 15 april 2012. 

Op die dag werd herdacht dat 70 jaar geleden op 13 april 1942 en op 16 oktober 1942 leden van het Marx-Lenin-Luxemburg-Front door de bezetter werden vermoord.

P1090164_crop.jpg

De noordelijke wind was koud bij het monument op Westerveld. Toch waren er meer dan veertig aanwezigen die luisterden naar de toespraak van voorzitter Dick de Winter die de plaats onthulde van de precieze locatie even buiten kamp Amersfoort waar de fusillade op 13 april 1942 had plaatsgevonden.

Daarna spraken Ellen, Bart en Karen Santen heel persoonlijk en liefdevol over hun grootmoeder Mien Sneevliet-Draaijer, de vrouw van Henk Sneevliet.

Voordat 1 minuut stilte in acht werd genomen bracht  Ger Groenenboom gevoelvol enkele gedichten van Nico van Diejen ten gehore.

P1090169_crop.jpg

Ger Groenenboom leest gedichten.

Hennie Smies heeft Henk Sneevliet gekend. Na afloop van de herdenking werd zij geïnterviewd door RTV Noord-Holland.

P1090176-001_crop.jpgHennie Smies in opname van RTV Noord-Holland.

In De Dwarsligger in IJmuiden hield Ron Blom een toespraak waarin hij aangaf dat het belangrijk is om door te gaan met de herdenkingen. Niet alleen omdat wij dat willen en niet alleen voor hen die hun leven gaven, maar ook voor die anderen die nu leven en voor wie de strijd voor een menswaardige, een socialistische maatschappij nog steeds een belangrijke drijfveer is.

Vervolgens trad het muzikaal-poëtisch trio Trias Poëtica op. Dit enige trio ter wereld dat uit vier personen bestaat, verzorgde een schitterend vijftig minuten durend optreden. Geëngageerd, met prachtige zang en sterke verbindende teksten werd in diverse liederen de strijd voor rechtvaardigheid, zowel vroeger als nu, met overtuiging en gloedvol naar voren gebracht.

Voor meer informatie zie: Convocatie 2012



Toespraak Dick de Winter op Westerveld

Beste vrienden/aanwezigen,

Fijn dat jullie vandaag weer hier aanwezig zijn. Ik hoop dat jullie na de herdenking ook meegaan naar De Dwarsligger.

Overleden: Jan Landman uit Deventer. Hij overleed al vorig jaar in oktober. Hij is voor Ron Blom en mij belangrijk geweest bij het schrijven over Harm Kolthek in Deventer en de rode soldatenorganisatie waar zijn vader lid van was tijdens de jaren van de Eerste Wereldoorlog. De promotie van Ron Blom was de laatste keer dat ik Jan persoonlijk ontmoette. Jan was een aimabel man, altijd bereid om informatie te geven. We zullen hem gedenken en wensen de familie sterkte.

Twee dagen terug op vrijdag 13 april 2012 was het 70 jaar geleden dat Henk Sneevliet en zes van zijn kameraden (Ab Menist, Willem Dolleman, Jan Schriefer, Jan Edel, Jan Koeslag en Rein Witteveen) waarvan de urnen hier achter ons in het monument staan, door de bezetter werden vermoord. Aan levens in dienst van de strijd voor vrijheid, solidariteit en rechtvaardigheid was een einde gemaakt. Ook de urn van Cor Gerritsen staat hier. Ik noemde hem zonet niet. Hij is niet de 13e april vermoord. Cor Gerritsen had de moed om zich al eerder toen ze nog allemaal in de Amsterdamse gevangenis aan de Amstelveenseweg zaten, door ophanging van het leven te beroven.

P1090165-002_crop.jpg

In mei 1940 had Rijkscommissaris Seyss-Inquart verkondigd dat hij niet gekomen was om de Nederlanders hun vrijheid te beroven. Leugenachtige praat, want even later begon een totaal van maatregelen gericht op onderdrukking van politieke en sociale vrijheid. De RSAP, de politieke partij van Sneevliet en de anderen werd verboden. Als een van de eersten in Nederland gingen zij ondergronds. De partij werd illegaal voortgezet onder de naam MLL-Front, Marx-Lenin-Luxemburg-Front, ook wel "Derde Front". De nazi's hebben fel op de top en de leden van het illegale MLL-Front gejaagd. Uiteindelijk werd de top begin 1942 gearresteerd, soms door toeval zoals bij Ab Menist die zijn fiets bij Tom Rot van de illegale organisatie De Vonk kwam ophalen. Maar meestal door uit marteling verkregen informatie. Cor Gerritsen en ook bijv. Jan Edel hebben zich uitermate moedig gedragen, lange tijd hun mond kunnen houden waardoor anderen gered zijn.

De zeven werden voor het verstoren van de openbare orde en veiligheid na een proces van een paar dagen op 9 april ter dood veroordeeld.

De zondagavond van de 12de april 1942 werden de zeven die overgebleven waren, vanuit de Amsterdamse gevangenis aan de Amstelveense weg overgebracht naar kamp Amersfoort. Alle gevangenen in het kamp waren daarvoor in hun barakken opgesloten. Er kwamen zeer gevaarlijk Leute aan. Daar werden ze afzonderlijk, om negen uur 's avonds onder strenge bewaking met dubbelposten, in een cel opgesloten.

De volgende morgen, de 13de april, om zes uur hoorden ze dat het gratieverzoek was afgewezen. Het vonnis zou aanstonds voltrokken worden. Een medegevangene P. Pluyter uit Groningen die ook in de barakken was opgesloten en dat later in een ontroerende brief vastlegde, hoorde dat Sneevliet vroeg of ze samen hand in hand gefusillleerd mochten worden maar dit werd afgewezen. "Sie werden gefesselt mit den Händen auf den Rücken". Daarna of ze zonder blinddoek mochten sterven. Dat werd toegestaan. En verder of hij als oudste het laatst mocht worden doodgeschoten. 'Niet waar makkers, dat recht komt mij toe als jullie oudste. Ik was toch jullie leider?

De veroordeelden kregen de gelegenheid afscheidsbrieven te schrijven en te roken. Er werd een sigaar opgestoken. Cynisch werd opgemerkt dat ze dat maar moesten doen: de Nederlandse staat betaalde het immers. Sneevliet verzocht nog eens de familieleden te sparen. De vrouwen zouden vrij komen, dat had de president van de rechtbank toegezegd maar dat gebeurde uiteindelijk niet. Ze verdwenen naar concentratiekampen.

De zeven waren in een cel samengebracht, 90 bij 200 cm. Medegevangene Pluyter zat er tegenover en is ook de enige die er later over heeft kunnen vertellen. Er werd gezegd: laten we elkaar de hand geven en samen zongen ze De Internationale. Pluyter had veel concerten meegemaakt maar nooit weer had hij het gehoord met zoveel gevoel en overtuiging. Hij schaamde zich er niet voor dat hij huilde.

Een van hen vroeg nog om stilte en werd een katholiek gebed opgezegd. Om tien voor half tien van de ochtend van de 13de april werden ze gefusilleerd.

Vermeld wordt altijd dat de executie op de Leusderheide plaatsvond. Er zijn verschillende plaatsen waar dat gebeurde.Vorig jaar heb ik al verteld dat we daar in 2008 nog met een historische delegatie onder leiding van professor Li Yuzhen zijn geweest. Ik kom er hier op de 70ste herdenking van hun fusilleren toch maar kort op terug.

Het is militair gebied. Je moest speciaal toestemming hebben om er te komen. Het was best nog een eindje rijden met een militaire wagen. Professor Li Yuzhen maakte er gebruik van. Sommigen van ons gingen lopen. Bij een wit kruis op een hoger gelegen duin, het Sint Jannetjes dal, stonden we stil. Daar werd gesproken door Bart Santen en een minuut stilte in acht genomen. Toen omhoog naar de plek waar de executies hadden plaatsgevonden. De heidestruiken kwamen soms tot aan mijn middel en ik herinner me dat ik de kleine Li Yuzhen stevig moest vastpakken bij het omhoog klimmen anders kwam ze er moeilijk door. Er werd gefilmd en er werd gesproken in de kom van het duin. Kunstenares Mieke van der Voort maakte foto's.

Maar op 7 februari 2011 hoor ik van Ellen Santen dat kamp Amersfoort nog eens goed had nagegaan waar de verschillende plaatsen van de vele executies hadden plaatsgevonden. Sint Jannetjesdal bleek de verkeerde locatie. In 2010 had archiefonderzoek aan getoond dat de executie van Henk Sneevliet en de anderen even voorbij de ingang van het kamp, in het bos, had plaatsgevonden, 200 meter achter de schietbaan van kamp Amersfoort. Met gegevens uit het toen verkregen archief van rechercheur Roel Wolthuis kon met zekerheid de exacte plaats worden vastgesteld. Niet het Sint Jannetjesdal dus!

Er waren er op die plek in het bos achter de schietbaan zeven vermoord. Maar behalve de zeven werd na de bevrijding ook het lichaam van Cor Gerritsen aangetroffen in het tijdelijke graf bij de executieplek. Dat moet dus van Amsterdam naar het graf zijn overgebracht. Dit was ons totnutoe niet bekend. Karl Peter Berg, de kampcommandant die op 5 juli 1945 de plek had moeten aanwijzen en die wist dat Cor Gerritsen zich in Amsterdam had opgehangen, kon niet verklaren waarom Cor Gerritsen ook in het graf lag. Wist de familie dat? En: waarom is dat gebeurd? Waarom is Cor Gerritsen niet in Amsterdam begraven/gecremeerd? [hij was zelf bode van de AVVL (Arbeiders Vereeniging Voor Lijkverbranding)].We weten het niet. Misschien was het, heel eenvoudig, gemakkelijker hem maar gelijk daar in Amersfoort te begraven. Anders had dat toch in Amsterdam moeten gebeuren. Maar waarom wist kampcommandant Berg daar dan niks van?

Drie jaar later, op 21 februari 2011, het was bitter koud, stonden we toevallig ook weer met Li Yuzhen, ze was er met een aantal Chinese journalisten, op de plek in het bos, nu de juiste plaats.

De directeur van kamp Amersfoort vertelde later dat het de bedoeling is daar een eenvoudig monument in de vorm van een steen met een nummer aan te brengen. het moet geen bedevaartplek worden, zei hij. Zo denken wij er ook over. Sneevliet is geen heilige, wel een voorbeeld. Als het wordt gerealiseerd zal ook het comité een financiële bijdrage leveren.

De vrouw van Cor Gerritsen is na de dood van haar man dichtgeklapt, vertelde Connie Gerritsen, de dochter, me. Moeder moest aanwezig zijn bij de martelingen van haar vader. Connie weet zich nog het afscheid van vader te herinneren in Amsterdam. Zij zat op de tafel. Familie en moeder rondom. Cor bemoeide zich met Connie. Met de familie van moeder had hij niet veel op. Ze waren niet ‘politiek’. Het afscheid van haar vader was heel moeilijk.

Moeder was sterk, maar alles kwam terug toen ze begon te dementeren. Vroeger had ze alles ‘verstopt’ voor de kinderen. Ze was heel bang en waarschuwde haar dochter: “Ga niet in de politiek Connie’, zei ze. “Ik wil je niet kwijt”.

Vanwege de honger stapte ze tijdens de oorlog in een nieuw huwelijk dat ongelukkig was. Gelukkig heeft ze later een betere man getroffen, waarmee ze nog 33 jaar gelukkig getrouwd is geweest.

Ze werd zeker nog 1 jaar geschaduwd. De familie durfde uit angst niet te komen. Dat hij zijn mond tijdens de martelingen lange tijd dichthield heeft anderen, dat staat vast, het leven gespaard.

Ik heb wat meer aandacht nu besteed aan Cor Gerritsen, maar natuurlijk gedenken we op deze dag, 70 jaar later, naast de anderen die ik al genoemd heb, en alle leden van het MLL-Front die gevangen zaten of de dood vonden, ook Aaldert IJmkers en Johan Roebers die in 1942 op 16 oktober in de bossen van Woudenberg als gijzelaars werden geexecuteerd. Ook die plaats heeft de kampcommandant Karl Peter Berg moeten aanwijzen in opdracht van rechercheur Gerrit Kleinveld.

Hun namen zijn nu op het monument niet goed te zien. Die staan, achter het bloemstuk, gegraveerd op de marmeren plaat waar ook de andere namen in staan.

Toespraak Ellen Santen op Westerveld

Oma Mien Sneevliet-Draaijer

Als kleinkinderen van oma Mien hadden we alle drie onze eigen band met haar. Bart, Karen en ik besloten dan ook om haar alle drie te gedenken.

(aansluitend op Dick de Winter die eindigt met “de vrouwen kwamen niet vrij’)

De SD heeft gezegd “Als we Mien Sneevliet vrijlaten hebben we in de kortst mogelijke tijd weer een verzetsgroep”.

Zij was het contact voor Henk met de anderen van de groep, bracht boodschappen over, ging het land in om te waarschuwen als er bijeenkomsten waren, bracht artikelen weg voor de krant en zij was een morele steun voor Henk. Zij hield de moed erin.

Na haar gevangenschap in Amsterdam werd ze van de ene gevangenis naar de andere gebracht in Scheveningen, Keulen en  Berlijn om vervolgens  in vrouwen concentratiekamp Ravensbrück terecht te komen.

P1090167.JPG

Anne Berendsen, heeft in 1946 haar ervaringen in het boek “Vrouwenkamp Ravensbrück” weergegeven.  Na de oorlog zag ik het altijd in oma’s boekenkast staan.

Sinds kort weet ik dat ze in hetzelfde blok zat als oma Mien.

Anne schrijft: “Je moet voort, voort, van appèl tot werk, van werk tot haastig doorgeslikt onsmakelijk maal in een overvol Block, waar je slechts een staanplaats hebt- en je bent moe en je benen doen pijn- dan weer naar je werk-appèl , naar werk, naar avondappèl en dan, eindelijk, krijg je je gewoonlijk zo dunne avondsoep en je bed, waarin je vaak geen plaats hebt om je uit te strekken.

Maar tot de sirene van de volgende dag is het toch je wijkplaats, al blijkt het daar ook vaak moeilijk uit te houden- als je met zijn tweeën in één bed slecht ligt, als het te koud is met je dunne dek, als de luizen of vlooien je plagen.

Je weet telkens niet wat het ergste is, de kou, de honger, het te zware werk, het je ziek voelen, het ongedierte………

En dan sta je je eerste appèl van de dag. Je wordt geteld. Gemiddeld duurt het twee uur- maar je kunt er geen peil op trekken. Je kunt ook vier of vijf uur staan. Je kunt, bij het avondappèl , de gehele nacht door moeten staan, als de zaak niet klopt of als je gestraft moet worden. Je bent dan als een dier, alleen nog in staat je moeheid en ellende te begrijpen. Hoe erg het is, hangt van de kou en regen af en van je fysieke toestand.”.

Het is onvoorstelbaar , maar oma Mien heeft 3 jaar in deze hel moeten overleven.

Het is haar gelukt haar menselijkheid niet te verliezen en zich zodoende staande te houden. Zij verzorgde haar lichaam zo goed mogelijk, haar verdriet om het verlies van haar Henk verwoordde ze in gedichtjes, zij maakte van stukjes papier mooie boekjes voor mij. Haar verlangen ons weer terug te zien hield haar ook op de been. Ook was ze solidair met vele vrouwen in het kamp.

Zo was zij de steun voor Toos Stoltz,een meisje van 16 jaar , dat zich haar Lagerkind noemde.

Kort geleden kreeg ik een bemoedigend briefje in handen dat zij 1 januari 1945  aan een  mede kampgenote schreef die met typhus  in de ziekenafdeling lag. Het briefje was gesmokkeld. “Beste Agnès, we willen even op de eerste dag van 1945 aan jou zeggen, Meiske, een nieuw jaar, een nieuw begin. We hopen van harte dat je dapper genoeg bent en alles zal doen wat mogelijk is om je genezing te bevorderen. Onze gedachten gaan uit naar de jeugd die straks de toekomst zullen zijn en waaraan wij ouderen ons willen warmen en optrekken. Voor die jeugd willen wij geluk en vrede brengen. We wensen jou een spoedige beterschap, opdat jij, als deze strijd gestreden is, met je blijde gulle natuur nog veel liefs in je gezin zal kunnen brengen. Een paar woorden, meiske, maar die willen je tonen dat je in onze gedachten bent. Veel liefs van ons, je Mien Sneevliet. “

In de winter van 1944-45 werkte oma Mien samen met haar kampvriendin  Cor Storm in de naaikamer. In die tijd stroomden vrouwen uit verschillende kampen Ravensbrúck binnen. Het waren vrouwen uit o.a. Auschwits, zigeuners en vrouwen uit Oost Europa. Zij waren vaak nauwelijks gekleed en dreigden te bevriezen. Mien en Cor smokkelden onder hun kleren kleding mee uit de naaikamer naar de barak om er nieuw aangekomenen mee te helpen. Op een keer zijn ze betrapt en als straf zijn zij naar het Vernichtungslager gestuurd. Daar kwam regelmatig  een arts bij het appèl de vrouwen selecteren . Wie niet sterk genoeg was om te werken werd er uitgepikt voor de gaskamer. Cor heeft het niet gered. Het is een wonder dat oma Mien het wel heeft overleefd. Zij vertelde mij later dat de appèls het ergste waren. Zij wreven dan met hun vuisten over hun wangen om er zo gezond mogelijk uit te zien. Een portret van Cor hing na de oorlog  naast dat van Henk in haar kamer.

Lieve oma Mien, jij schreef in het gedenkboek “Voor Vrijheid en Socialisme” een opdracht voor mij.: “Laat de moed van onze dapperen je ten voorbeeld zijn”.

Maar voor mij was jij een voorbeeld !

 

Toespraak Bart Santen op Westerveld

In de Mien Sneevliet-Draaijerstraat in Spijkenisse staat een woning te koop. Ik zou er niet zonder tranen kunnen wonen. De vrouw waarnaar die straat genoemd is was een vrouw om van te houden: ontwapenend, kleurecht, wars van elke flauwekul. Zij kon zich, ondanks haar verdriet wegens het verlies van haar Henk, blijven openstellen voor het bijzondere en het gewone van het leven.

Het leven van mijn oma was voor de nazi's van generlei waarde. Zij hebben geprobeerd haar van haar identiteit te beroven. Zij knipten haar kaal, brandmerkten haar met een nummer en deden een aanslag op haar gezondheid. Maar haar ziel, dat weet ik zeker, hebben zij niet te pakken gekregen. Haar solidariteit met mensen die in de knel zaten, waaronder ook haar kleinkinderen, en dus ook met mij, heeft mij mede gevormd tot wie ik ben.

P1090168.jpg

Oma gaf je duidelijk richting. Op Sinterklaasavond liet zij, vermomd als Piet en Sint, in rijmpjes haar levenslessen op je los. Eén daarvan lees ik nu voor, ter herinnering aan hoe zij in het leven stond.

"Vrijwel alle kunstenaars lopen met verwarde haren
En alsof het erbij hoort ook vaak met een vette baard
Zwarte nagels aan hun handen of met ongepoetste tanden
Schoenen poetsen om te gillen: ik laat me niet tot netheid drillen. Dat is burgerlijk, zwarte Piet, daarvoor vang je mij toch niet
Sint lacht stiekem in zijn vuistje, want heeft Amor jou in zijn knuistje
Wordt er gekamd en gladgestreken, haarfijn alles door jou bekeken
Je denkt: zo is het uit de kunst, zo val ik zeker in de gunst
Ach jongen: dat is uiterlijk vertoon, je lei is daarmee nog niet schoon
Want komt het meisje van je hart een keertje in je kamer, Bart
Dan kan het nog wel eens bestaan dat ze roept: vent, loop naar de maan. Je mag dan erg kunstzinnig zijn, maar zo’n rotzooi is niets voor mijn
Er is hier maar een kleine loop en verder lijkt het een vuilnishoop
Wil jij met mij een nestje bouwen, dan is orde plicht. Anders niet trouwen
Zo, onze beste Bartebaas, deze lange rijm van Sinterklaas is eerlijk niet zo kwaad bedoeld
Toch hoop ik dat je wel goed voelt waar hem de schoen wringt, beste vrind
Tabé, de groeten van Piet en Sint.”

Dag lieve oma Mien. Bedankt voor hoe ik je mee kan nemen.

Toespraak Ron Blom in De Dwarsligger

Geachte aanwezigen,

Nogmaals hartelijk welkom namens het comité. We hebben sinds het einde van de oorlog diverse activiteiten georganiseerd om de nalatenschap van Henk Sneevliet en de andere gevallen kameraden door te geven. Dat hebben we gedaan door:

- het monument op Westerveld in Driehuis

- onze jaarlijkse herdenking

- de Februaristaking

- de verschillende herdenkingsboeken die zijn uitgebracht

20110410ron_blom.jpg


De oudere generatie heeft de fakkel doorgegeven. Ook voor de leden van het comité is het steeds belangrijk om de vraag te stellen, gaan we door? Is het nodig? Hoe passen we de traditie in in de huidige maatschappij?

Gelukkig zijn er vele nieuwe aanknopingspunten:

- zo zijn er iedere keer weer nieuwe jongeren die onze bijeenkomsten bezoeken

- Bart van der Steen is toegetreden tot het comité

- We kregen ook dit jaar weer uitnodigingen van de pers: zo werd ik geïnterviewd door het programma ‘Met het oog op morgen’. Bovendien was er vandaag op de begraafplaats een delegatie van RTVNH.

- Sinds kort hebben we een eigen website, waar we regelmatig nieuws op zullen plaatsen.

- Er verschijnen weer nieuwe publicaties zoals de biografie van Ab Menist door Dick de Winter en ‘Wij gingen onze eigen weg’ door Bart van der Steen en mijzelf.

Dus ja, wij denken dat het belangrijk is om door te gaan. Omdat het moet, maar ook omdat we het willen. Niet alleen voor hen die hun leven gaven, maar ook voor die anderen die nu leven en voor wie de strijd voor een menswaardige, een socialistische maatschappij nog steeds een belangrijke drijfveer is.

Dank u wel.

Zang, tekst en muziek van Trias Poëtica in De Dwarsligger

En dus zingen wij

Tekst: Jan Bontje

Muziek: Frans Lodewijk en Carlos Breton

Henk Sneevliet
Bernard IJzerdraat
Camillo Torres
Ernesto 'Che" Guevara
Etty Hillesum
Federico Garcia Lorca
Francisco Ferrer
Gerrit Jan van der Veen
Hannie Schaft

P1090180-003_crop.jpg

(v.l.n.r. Frans Lodewijk, Jan Bontje, Marcus Mulder en Carlos Breton.)

In Chili werd Victor Jara vermoord
Maar de wind zingt nog steeds zijn akkoord
De moordenaars beefden, zoals dat behoort
Ons hart en de wind verspreiden zijn woord

Ze hebben gelijk, ze hebben gelijk
Denken ontmaskert en zingen maakt vrij!

Anne Frank
Hans en Sophie Scholl
Jan Campert
Jo de Haas
Joe Hill
Johannes Post
Joop Westerweel
José Marti

In Berberland werd Matoub vermoord
"Zijn liederen leiden af van de Leer"
Verblinde fanaten vrezen het woord
dus folteren zij mensen, keer op keer

Ze hebben gelijk, ze hebben gelijk
Denken ontmaskert en zingen maakt vrij!

Karl Liebknecht
Koos Koster
Mahatma Gandhi
Martin Luther King
Matoub
Nicola Sacco
Bartolemeo Vanzetti

We begrijpen het woord van de dichters
En horen het kloppen van hun harten
Die bonzen op de deur van dictators
Hun vuile leugens worden ontmaskerd

Ze hebben gelijk, ze hebben gelijk
Denken ontmaskert en zingen maakt vrij!

Monseigneur Romero
Rinus van der Lubbe
Rosa Luxemburg
Salvador Allende
Steve Biko
Titus Brandsma
Victor Jara

Golven spoelen het zand uit mijn ogen
Dat rondgestrooid wordt om mij te sussen
Vrijheid spoelt aan op het eeuwige strand
Van solidariteit van liefde

Ze hebben gelijk, ze hebben gelijk
Denken ontmaskert en zingen maakt vrij!

Ze hebben gelijk, ze hebben gelijk
Denken ontmaskert en zingen maakt vrij!

Zoveel anderen

Ze hebben gelijk, ze hebben gelijk
Denken ontmaskert en zingen maakt vrij!

En dus zingen wij, en dus zingen wij!
E n  d u s  z i n g e n  w i j , e n  d u s  z i n g e n  w i j  !

© Jan Bontje